14 marca słuchacze semestru 2LO4A uczestniczyli w lekcji terenowej z historii, której tematem była różnorodność architektoniczna Białegostoku – od baroku po socrealizm.
Podczas zajęć słuchacze poznali wybrane obiekty architektoniczne miasta, reprezentujące różne epoki i style. Wśród omawianych obiektów znalazły się:
- Pałac Cytronów (ob. Muzeum Historyczne) – przykład miejskiej rezydencji w stylu architektury secesyjnej nurtu klasycyzującego. Budynek wzniesiony został na pocz. XX w. W okresie międzywojennym należał do Samuela Hirsza Cytrona. Cytronowie obok Moesów, Nowików i Tryllingów należeli do najzamożniejszych przemysłowców Białegostoku i okręgu;
- Kościół ewangelicko-augsburski (ob. rzymskokatolicki parafialny pw. św. Wojciecha) – przykład architektury neoromańskiej z pocz. XX w. Pierwsza parafia ewangelicko-augsburska powstała w Białymstoku w 1796 roku. Na początku XX w. gmina liczyła ok. pięciu tys. osób. Po opuszczeniu jej przez ewangelików w 1944 r. świątynia została przekazana katolikom;
- Zespół pałacowo-ogrodowy Branickich – barokowy pałac wraz z otoczeniem zwany „Wersalem Podlaskim” zaprojektowany na wzór francuskich założeń pałacowych w układzie entre cour et jardin (’między dziedzińcem a ogrodem’). Pałac został wzniesiony w miejscu dawnego obronnego dworu Wiesiołowskich z XVI w. W końcu XVII w. z inicjatywy Stefana Mikołaja Branickiego dwór został przebudowany wg projektu Tylmana z Gameren. W XVIII w. dobra białostockie odziedziczył Jan Klemens Branicki, hetman wielki koronny, który w 1728 r. rozpoczął przebudowę pałacu i całego założenia parkowego trwającą niemal do końca jego życia;
- Kościół katedralny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny – w 1617 r. Wiesiołowscy rozpoczęli budowę kościoła murowanego pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Kościół ten, z pewnymi przeróbkami, przetrwał do naszych czasów jako tzw. stary kościół farny. Obok dawnej świątyni wystawiono w latach 1900-1905 wielką bazylikę w stylu neogotyku wiślano-bałtyckiego. Katedra, będąca repliką kościoła św. Floriana na Pradze w Warszawie, świadomie przywoływała motywy dawnej średniowiecznej architektury polskiej. Główne roboty ukończono w 1905 r. i w tym samym roku budowlę poświęcono. Prace wykończeniowe wraz z wyposażaniem wnętrza trwały zasadniczo do I wojny światowej;
- Cekhauz /Zbrojownia – budynek barokowo-klasycystyczny w kształcie typowego dla XVIII w. dworku szlacheckiego wybudowanego z fundacji Jana Klemensa Branickiego. Początkowo służył jako magazyn sprzętu strażackiego i „wojennych insygniów”;
- Ratusz (ob. Muzeum Podlaskie) – budynek barokowy wzniesiony w latach 1745-1762 nigdy w swej historii nie był siedzibą władz miejskich, a przez lata pełnił głównie funkcje handlowe. Rozebrany w 1940 r. przez Sowietów. Odbudowany w latach 50-tych XX w;
- dawny budynek Komitetu Wojewódzkiego PZPR – budynek w stylu socrealistycznym. Został zbudowany w latach 1951-1952 wg projektu arch. Stanisława Bukowskiego z przeznaczeniem na Komitet Wojewódzki PZPR;
- Dom Handlowy Central – został otwarty w 1976 r. i od tego czasu pełnił rolę jednego z głównych centrów handlowych w Białymstoku. Budynek jest przykładem architektury modernistycznej okresu PRL;
- Pałac Nowika – rezydencja wzniesiona w latach 1900-1910 będąca przykładem secesyjnej architektury rezydencjonalnej. Należała do Chaima Nowika, właściciela największej w Białymstoku fabryki sukna i kapeluszy „Nowik i Synowie”, oraz jego żony Chany. Od 1946 r. obiekt został przekazany w dzierżawę wojsku, które po przeprowadzeniu remontu, urządziło w nim Wojskową Komendę Uzupełnień;
- Kamienica fabrykanta Karola Augusta Moesa –- reprezentuje styl eklektyczny w architekturze, w którym dominują elementy o charakterze neorenesansowym. Została zbudowana na przełomie XIX i XX w. w momencie największego rozwoju zakładów włókienniczych w Choroszczy, których właścicielem był wówczas Karol August Moes.
- Zespół kościoła pw. Chrystusa Króla i św. Rocha – uznawany jest za wybitne dzieło międzywojennego modernizmu. Wzniesiony w latach 1927-1946 wg projektu Oskara Sosnowskiego ze zmianami Stanisława Bukowskiego. Powstał jako pomnik wdzięczności za odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 r.
Dzięki uprzejmości pracownika Muzeum Podlaskiego słuchacze mogli poznać historię zabudowy miasta, Ratusza oraz Kodeksu supraskiego – jednego z najstarszych i najcenniejszych zachowanych rękopisów cyrylickich z przełomu X i XI wieku.
Lekcja terenowa pozwoliła słuchaczom lepiej zrozumieć różnorodność architektoniczną Białegostoku oraz zobaczyć, jak na przestrzeni wieków zmieniała się zabudowa miasta. Słuchacze mogli dostrzec wpływy różnych stylów – od baroku przez secesję po socrealizm.
Opracowanie: Sylwia Pakuła – nauczyciel historii i edukacji obywatelskiej
w III Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych w Białymstoku CKU BCE
